उक्त अवसरमा प्रदेशका कृषि मन्त्री दिनेश पन्थीले लुम्बिनी प्रदेशलाई अर्गानिक प्रदेश बनाउनेगरी सरकारले विशेष अभियान थालेको जानकारी दिए । सो अभियानको शुरूआत प्रदेशको रुकुम पूर्वबाट गरिएको उनले बताए ।

प्रमुख सचिव बाबुराम अधिकारीले बीउ र रासायनिक मलमा निर्भरता घटाई रैथाने बालीको संरक्षण र प्राङ्गारिक मल उत्पादनलाई सरकारको प्राथमिकतामा राखिएको स्पष्ट पारे । कृषि सचिव यामनारायण देवकोटाले धान प्रमुख खाद्यान्न बाली मात्र नभई संस्कार र परम्परासँग गहिरो रूपमा जोडिएकाले यसको प्रवर्द्धनमा सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए ।

लुम्बिनी प्रदेशमा कूल ३ लाख २ हजार ९३९ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोपाइँ हुन सक्ने भए पनि हालसम्म ७२ हजार ५२० हेक्टर क्षेत्रफलमा मात्र रोपाइँ सम्पन्न भएको छ । यो जम्मा सम्भावित क्षेत्रफलको २३.९४ प्रतिशत हो । प्रदेशमा कूल खेतीयोग्य जमिन ६ लाख ८० हजार १५ हेक्टर जमिन रहेको छ ।

प्रदेशका जिल्लामा रोपाइँको स्थिति फरक–फरक देखिएको छ । सबैभन्दा बढी प्युठानमा ८२ प्रतिशत रोपाइँ सम्पन्न भएको छ भने सबैभन्दा कम गुल्मीमा ५ प्रतिशत मात्र रोपाइँ भएको छ । प्रमुख धान उत्पादक जिल्लाका रूपमा कपिलवस्तु र रुपन्देही रहेका छन् जसले क्रमशः २१.८२ प्रतिशत र २१.०६ प्रतिशत धान क्षेत्रफल ओगटेका छन् ।

सबैभन्दा कम धान रोपाइँ क्षेत्रफल ओगट्ने जिल्ला भने रुकुम पूर्व रहेको छ जसले १.४६ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ । कपिलवस्तुमा कूल ६५ हजार ८ सय ७१ हेक्टर क्षेत्रफलमा रोपाइँ हुने भए पनि हालसम्म ४ हजार ६ सय ११ हेक्टरमा रोपाइ भएको छ । दाङमा ३७ हजार २ सय २५ हेक्टरमध्ये ६ हजार ३ सय २८ हेक्टरमा धान रोपाइ भएको छ । बर्दियामा ५० हजार १ सय ५० हेक्टरमध्ये १३ हजार ७ सय १४ हेक्टरमा धान रोपाइ भएको छ ।

बाँकेमा ३४ हजार ७ सय ११ हेक्टरमध्ये ३ हजार ८१८ हेक्टरमा मात्रै धान रोपाइ भएको छ । पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, रोल्पा जस्ता पहाडी जिल्लामा पनि न्यून रोपाइँ भएको छ । गत वर्ष लुम्बिनी प्रदेशमा ३ लाख १ हजार ८०९ हेक्टर क्षेत्रफलमा धानबाली लगाइएको थियो ।

धान उत्पादन वृद्धिको लागि प्रदेश सरकारले बीउ उत्पादन, प्रविधि प्रदर्शन, सिँचाइ, सघनता वृद्धि, चैते धान प्रवर्द्धन, रैथाने जात संरक्षण लगायतका विविध कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको बताइएको छ ।

प्रदेशमा हाल सावित्री, सामा मसुली, हर्दिनाथ ६, राधा ४, सुख्खा धान १ र २, गंगासागर १ र २, खुमल बास्मती लगायतका जातहरूको रोपाइँ भइरहे पनि तिल्की, सिम्थारो, कालानमक, हंशराज, झिनुवा, मनसरा जस्ता स्थानीय जातहरूको प्रयोग पनि बढ्दो छ ।

यसैगरी, प्रदेशमा धान खेतीले कूल खाद्यान्न उत्पादनमा ५६.१५ प्रतिशत र कूल उपभोग्य खाद्यान्नमा ४३.८७ प्रतिशत योगदान पुर्‍याइरहेको तथ्यांकले देखाएको छ ।